Đại biểu Đinh Ngọc Minh đề xuất miễn giấy phép xây dựng cho nhà ở riêng lẻ dưới 7 tầng tại đô thị, không chỉ ở nông thôn như dự thảo Luật Xây dựng (sửa đổi). Theo ông, thay vì cấp phép từng hộ, có thể giao đơn vị tư vấn chịu trách nhiệm toàn diện trước pháp luật, vừa tiết kiệm thời gian chi phí cho người dân, vừa bảo đảm tuân thủ quy chuẩn do Bộ Xây dựng ban hành.

Chính phủ đang trình hướng đơn giản hóa thủ tục và mở rộng diện công trình được miễn phép (nhà ở nông thôn dưới 7 tầng; sửa chữa, cải tạo không ảnh hưởng kết cấu). Tuy nhiên, nhiều ý kiến cho rằng cần “mạnh tay” hơn. Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Tạ Văn Hạ nhận định giấy phép xây dựng lâu nay là điểm nghẽn lớn trong cải cách thủ tục; đề nghị đơn giản hóa đi kèm chế tài nghiêm với việc buông lỏng giám sát ở cấp cơ sở.

Lo ngại cũng xuất hiện khi chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm. Phó Trưởng đoàn ĐBQH Hải Phòng Nguyễn Thị Việt Nga cho rằng lực lượng, chuyên môn ở cấp xã/phường còn mỏng; thực tế vi phạm như xây không phép, sai phép, lấn chiếm vỉa hè, vượt tầng, đổi công năng vẫn diễn ra, thường chỉ phát hiện khi công trình gần xong. Bà đề nghị tăng hậu kiểm ngay từ giai đoạn đầu thi công, làm rõ trách nhiệm người đứng đầu UBND cấp xã trong phát hiện và xử lý vi phạm.

Từ góc độ pháp lý, ông Phạm Văn Hòa (Hội Luật gia Đồng Tháp) ủng hộ hậu kiểm nhưng nhấn mạnh chính quyền địa phương vẫn phải đồng hành trong quá trình xây dựng. Những sự cố như xây “nhầm” trên đất người khác sẽ không xảy ra nếu cán bộ địa chính kiểm tra thực địa, xác định ranh giới trước khi thi công. Ông đề xuất kiểm tra theo từng phần trong suốt quá trình thi công để giảm thiệt hại cho người dân và ngân sách.

Bộ trưởng Xây dựng Trần Hồng Minh cho biết định hướng mới là tiếp tục đơn giản hóa thủ tục, có thể không cần xin phép trong một số trường hợp nhưng vẫn bắt buộc có thiết kế, tư vấn và cam kết tuân thủ các yêu cầu về an toàn kết cấu, kiến trúc, phòng cháy chữa cháy, điện nước tại cấp phường/xã. Hiện thời hạn cấp phép theo quy định là 15 ngày với nhà ở riêng lẻ, 20 ngày với công trình thông thường và tối đa 30 ngày với công trình cấp I, II. Những điều chỉnh thể chế lần này hướng tới giảm thủ tục, tăng trách nhiệm tư vấn và giám sát, đồng thời siết kỷ luật hậu kiểm để bảo đảm trật tự xây dựng đô thị.