Đến năm 2030, TP.HCM đặt mục tiêu hoàn thành ba tuyến đường sắt đô thị trọng điểm, gồm metro số 2 đoạn Tham Lương – Bến Thành, đoạn Bến Thành – Thủ Thiêm và tuyến đường sắt Thủ Thiêm – Long Thành, tạo trục kết nối trực tiếp giữa hai sân bay Tân Sơn Nhất và Long Thành. Thông tin này được ông Nguyễn Kiên Giang, Phó trưởng phòng Quản lý bảo trì và khai thác công trình giao thông (Sở Xây dựng), chia sẻ tại buổi họp báo về tình hình kinh tế – xã hội chiều 4-12.

Ông Giang cho biết, thời gian qua UBND TP.HCM đã kiến nghị Thủ tướng và Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà về phương án kết nối hai sân bay. Trong đó, phương án ưu tiên là sử dụng tuyến metro số 2 (các đoạn Tham Lương – Bến Thành, Bến Thành – Thủ Thiêm) kết hợp tuyến đường sắt Thủ Thiêm – Long Thành, vì đây là các tuyến có điều kiện thuận lợi để thúc đẩy triển khai sớm. Thành phố cũng kiến nghị tiếp tục đầu tư tuyến đường sắt đô thị số 6 để tăng cường kết nối cho sân bay Tân Sơn Nhất và Long Thành trong tương lai.

Cuối tháng 10-2025, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định 2404 phê duyệt điều chỉnh Quy hoạch mạng lưới đường sắt thời kỳ 2021 – 2030, tầm nhìn đến năm 2050. Theo đó, tuyến Thủ Thiêm – Long Thành được điều chỉnh, không còn nằm trong quy hoạch đường sắt quốc gia mà chuyển thành đường sắt đô thị, giao TP.HCM và tỉnh Đồng Nai cập nhật vào quy hoạch địa phương và các quy hoạch liên quan. Trên cơ sở này, TP.HCM đã xác định danh mục các dự án trọng tâm giai đoạn 2026 – 2030 và đến 2035, ưu tiên những dự án có tính kết nối vùng, mở rộng không gian phát triển đô thị.

Mục tiêu đến năm 2030 là hoàn thành ba tuyến: metro số 2 đoạn Tham Lương – Bến Thành, metro số 2 đoạn Bến Thành – Thủ Thiêm và tuyến đường sắt Thủ Thiêm – Long Thành, làm trục xương sống giao thông công cộng kết nối hai sân bay. Riêng tuyến Bến Thành – Tham Lương, UBND TP chỉ đạo các cơ quan chuyên môn và chủ đầu tư khẩn trương hoàn tất điều chỉnh dự án, bảo đảm khởi công trước ngày 19-1-2026 để chào mừng Đại hội XIV của Đảng.

Đối với hai tuyến Bến Thành – Thủ Thiêm và Thủ Thiêm – Long Thành, Sở Tài chính đang tham mưu UBND TP báo cáo Ban Thường vụ Đảng ủy UBND TP về phương án đầu tư theo hình thức PPP, loại hợp đồng BT; đồng thời bổ sung tuyến Thủ Thiêm – Long Thành vào danh mục dự án theo Nghị quyết 188/2025, cập nhật quy hoạch và phấn đấu khởi công sớm, hoàn thành trong năm 2030.

Theo đại diện Sở Xây dựng, thách thức lớn nhất khi triển khai các tuyến đường sắt này là giải phóng mặt bằng, huy động nguồn lực tài chính và năng lực tiếp nhận – phát triển công nghệ, công nghiệp đường sắt. Các tuyến đi qua khu vực đông dân cư, trung tâm thành phố, ảnh hưởng đến nhà cao tầng, hạ tầng kỹ thuật hiện hữu. Với các đoạn đi ngầm, yêu cầu kỹ thuật phức tạp, chi phí lớn khiến tiến độ dễ bị kéo dài nếu cơ chế vốn, thủ tục pháp lý không được tháo gỡ đồng bộ.

Bên cạnh đó, việc triển khai mô hình đô thị nén theo định hướng giao thông công cộng (TOD) dọc các tuyến metro đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quy hoạch đô thị, giao thông, tài chính và nhà đầu tư, nhằm vừa khai thác quỹ đất hiệu quả, vừa tăng tỷ lệ người dân sử dụng phương tiện công cộng. “Đây là mô hình mới, TP chưa có nhiều kinh nghiệm, vừa phải học hỏi quốc tế vừa triển khai thí điểm”, ông Giang nói.

Để đẩy nhanh tiến độ, TP.HCM sẽ tận dụng tối đa cơ chế đặc thù của Nghị quyết 188 và các quy định của Luật Đường sắt để rút ngắn khâu chuẩn bị đầu tư. Thành phố sẽ rà soát, lập và điều chỉnh quy hoạch khu vực TOD xung quanh các nhà ga, đề-pô; tập trung trước ở tuyến metro số 1 (Bến Thành – Suối Tiên) và metro số 2 (Bến Thành – Tham Lương). Song song, TP hoàn thiện đề án huy động vốn cho mạng lưới đường sắt đô thị, đào tạo nguồn nhân lực, rà soát quỹ đất để trình HĐND TP ban hành danh mục quỹ đất đối ứng cho các dự án BT, đồng thời xây dựng phương án tái định cư phục vụ giải phóng mặt bằng theo từng giai đoạn đầu tư.

“Với những giải pháp này, TP tin tưởng sẽ rút ngắn đáng kể thời gian triển khai, đảm bảo tiến độ và chất lượng các tuyến đường sắt, hình thành hệ thống giao thông công cộng hiện đại, kết nối hiệu quả với đô thị và các vùng lân cận, đáp ứng nhu cầu đi lại ngày càng cao của người dân”, ông Nguyễn Kiên Giang nhấn mạnh.