Hà Nội đang đứng trước yêu cầu cấp thiết phải xây dựng một chiến lược chống úng ngập đồng bộ, bền vững hơn trong bối cảnh tốc độ đô thị hóa ngày càng nhanh, hạ tầng thoát nước chưa theo kịp thực tiễn và thời tiết cực đoan xuất hiện với tần suất lớn hơn. Đây cũng là tinh thần xuyên suốt tại hội thảo lấy ý kiến hoàn thiện Đề án xử lý úng ngập khu vực nội thành Hà Nội giai đoạn 2026-2030 do Trung tâm Quản lý hạ tầng kỹ thuật thành phố tổ chức ngày 25/3.

Theo Giám đốc Trung tâm Quản lý hạ tầng kỹ thuật thành phố Hà Nội Nguyễn Đức Hưng, đề án được xây dựng với mục tiêu căn cơ là nâng cao năng lực toàn hệ thống thoát nước đô thị, bảo đảm an toàn giao thông, ổn định dân sinh và cải thiện chất lượng môi trường sống cho người dân Thủ đô. Trên cơ sở số liệu hiện trạng, đơn vị tư vấn đã phân tích nguyên nhân, tính toán mô hình thủy lực, từ đó đề xuất cả giải pháp công trình lẫn phi công trình, đồng thời kiến nghị danh mục đầu tư cho giai đoạn 2026-2030. Đáng chú ý, phạm vi nghiên cứu không chỉ bó hẹp trong các điểm ngập hiện hữu mà được mở rộng theo hướng tiếp cận liên lưu vực, nhằm bảo đảm tính đồng bộ, phù hợp với Quy hoạch phát triển Thủ đô tầm nhìn 100 năm.

Thực tế hiện nay cho thấy Hà Nội vẫn còn nhiều hạn chế trong hệ thống thoát nước. Trong 4 lưu vực thoát nước chính của thành phố, mới chỉ lưu vực sông Tô Lịch được đầu tư tương đối hoàn chỉnh. Hệ thống hồ điều hòa mới đạt chưa đến 20% theo quy hoạch, trong khi công suất các trạm bơm đầu mối cũng chỉ đáp ứng khoảng 20% nhu cầu quy hoạch. Thành phố hiện vẫn phụ thuộc lớn vào trạm bơm Yên Sở với công suất khoảng 90m3/s. Theo Giám đốc Sở Xây dựng Hà Nội Nguyễn Phi Thường, việc đầu tư hạ tầng thoát nước trong quá khứ chưa theo kịp tốc độ đô thị hóa, cộng với những bất cập trong quản lý cao độ nền xây dựng đã khiến úng ngập xảy ra tại nhiều khu vực mỗi khi mưa lớn.

Từ thực tế đó, nhiều chuyên gia cho rằng Hà Nội không thể tiếp tục xử lý ngập úng theo kiểu chắp vá, cục bộ mà cần một giải pháp tổng thể, dài hạn. Theo đơn vị tư vấn, đề án đã tiếp cận theo mô hình “thành phố bọt biển”, tăng khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu, kết hợp chặt chẽ giữa giải pháp công trình và phi công trình. Về công trình, trọng tâm là cải tạo, nâng cấp mạng lưới cống để tăng khả năng thu và dẫn nước; bổ sung hồ điều hòa nhằm tăng dung tích trữ nước; nâng công suất các trạm bơm đầu mối; đồng thời hoàn thiện hệ thống kênh, mương tiêu theo quy hoạch để khớp nối giữa các tiểu lưu vực và liên lưu vực. Về phi công trình, đề án nhấn mạnh việc chủ động duy tu, tăng cường phối hợp liên ngành, xây dựng cơ sở dữ liệu chuẩn hóa và từng bước hình thành trung tâm điều hành thoát nước đô thị theo thời gian thực để phục vụ dự báo, cảnh báo và vận hành hệ thống.

Tại hội thảo, các chuyên gia cũng chỉ ra nhiều vấn đề cần làm rõ hơn. TS Trần Anh Tuấn, Phó Chủ tịch Hội Cấp thoát nước Việt Nam, cho rằng phải phân biệt rạch ròi giữa chống ngập do mưa và chống lụt do nước sông dâng. Từ đó, Hà Nội cần có hai nhóm giải pháp khác nhau, thay vì gộp chung trong một cách tiếp cận. Ông đề xuất bổ sung bản đồ cao độ toàn thành phố để xác định rõ hướng chảy của nước mưa, xây dựng quy hoạch vùng đệm cho phép ngập ngắn hạn tại các không gian như sân vận động, công viên, khu cây xanh, đồng thời quy định tỷ lệ bề mặt thấm nước trong các dự án cải tạo và xây mới.

Các ý kiến khác cũng lưu ý đến sự cần thiết phải xây dựng kịch bản cho mưa cực đoan, lượng mưa vượt ngưỡng kiểm soát, cũng như tăng cường gắn kết giữa hệ thống thoát nước đô thị và tiêu thoát nước nông nghiệp. Theo GS.TS Nguyễn Việt Anh và GS Lê Văn Nghị, thành phố cần cập nhật lại các thông số đầu vào về lượng mưa, lựa chọn mô hình phân tích phù hợp hơn với thực tế biến đổi khí hậu, đồng thời tính tới giải pháp hạ thấp mực nước các sông nội thành để tạo thêm không gian chứa nước trong những đợt mưa lớn.

Có thể thấy, bài toán chống úng ngập của Hà Nội không chỉ là câu chuyện của cống, hồ hay trạm bơm, mà là yêu cầu tái cấu trúc toàn bộ hệ thống thoát nước theo tầm nhìn dài hạn, gắn với quy hoạch đô thị, quản lý xây dựng và thích ứng khí hậu. Chỉ khi có giải pháp tổng thể, liên ngành và triển khai theo lộ trình rõ ràng, Thủ đô mới có thể từng bước thoát khỏi vòng luẩn quẩn ngập úng sau mỗi trận mưa lớn.