Trong bối cảnh hạ tầng thoát nước bộc lộ nhiều hạn chế trước thời tiết cực đoan, UBND TP Hà Nội đã có bước đi quyết liệt chưa từng có: ban hành 10 Lệnh xây dựng công trình khẩn cấp với tổng mức đầu tư dự kiến 5.579 tỷ đồng, theo Nghị quyết 23-NQ/ĐU ngày 29/10/2025. Đây là sự thay đổi tư duy quan trọng, coi ngập úng như một dạng thiên tai cần cơ chế ứng phó đặc biệt, thay vì đi theo quy trình đầu tư công kéo dài.

Nhiều năm qua, hệ thống thoát nước Thủ đô rơi vào tình trạng “mặc áo quá chật”. Chỉ cần mưa 50–100mm trong vài giờ, hàng loạt tuyến phố từ nội đô cũ đến các quận mới đều ngập sâu. Ngập úng gây ùn tắc, hư hại tài sản, ô nhiễm môi trường, gia tăng nguy cơ dịch bệnh. Người dân mệt mỏi với cảnh lội nước, thấp thỏm mỗi khi có tin bão.

Trong bối cảnh đó, việc Hà Nội kích hoạt cơ chế “công trình khẩn cấp” được giới chuyên môn đánh giá là phản ứng chính sách kịp thời. Khi được xếp vào nhóm biện pháp khẩn cấp ứng phó thiên tai, các dự án được áp dụng quy trình rút gọn, chỉ định thầu, rút ngắn thời gian chuẩn bị để nhanh chóng đưa vào vận hành, tăng năng lực tiêu thoát nước và kết nối với hệ thống hiện có.

Điểm đáng chú ý là các dự án không chỉ dừng ở việc đặt cống hay nạo vét mương. Gói đầu tư được thiết kế theo hướng đa mục tiêu: xử lý ngập úng song hành với giảm ô nhiễm môi trường nước và cải thiện cảnh quan đô thị. Một trong những hạng mục được quan tâm là tăng lưu lượng nước, duy trì dòng chảy cho sông Tô Lịch – “dòng sông chết” nhiều năm qua do tiếp nhận nước thải sinh hoạt.

Việc đưa giải pháp bổ cập nước, tạo dòng chảy cho sông Tô Lịch vào danh mục khẩn cấp cho thấy tầm nhìn hồi sinh các dòng sông nội đô. Nếu thực hiện tốt, dòng sông sẽ giảm mùi hôi, cải thiện vi khí hậu, từng bước trở thành trục cảnh quan xanh – giống cách nhiều đô thị trên thế giới đã làm khi kết hợp chống ngập với phục hồi sông hồ.

Tuy nhiên, bên cạnh sự đồng thuận cao, dư luận cũng băn khoăn về hiệu quả thực chất khi áp dụng cơ chế khẩn cấp. Thực tế từng có những dự án “cấp bách” xuống cấp chỉ sau vài năm sử dụng. Vì vậy, “khẩn cấp” chỉ nên là rút ngắn thủ tục, đẩy nhanh giải phóng mặt bằng, không phải bỏ qua thẩm định kỹ thuật và giám sát chất lượng.

Với số vốn gần 5.600 tỷ đồng ngân sách, yêu cầu minh bạch và trách nhiệm giải trình phải đặt lên hàng đầu. HĐND TP cần tăng cường giám sát tiến độ, chất lượng và hiệu quả vận hành sau khi bàn giao. Các đơn vị thi công, tư vấn phải bị ràng buộc trách nhiệm rõ ràng, tránh tình trạng “gắn mác khẩn cấp nhưng làm xong vẫn ngập”.

Nhiều chuyên gia cũng lưu ý: chống ngập bền vững không chỉ dựa vào công trình cứng, mà cần tăng diện tích thấm nước tự nhiên, hồ điều hòa, giải pháp thoát nước bền vững trong quy hoạch tổng thể, tránh “hết ngập chỗ này, ngập chỗ khác”.

Việc ban hành 10 lệnh xây dựng công trình khẩn cấp là tín hiệu tích cực, thể hiện sự lắng nghe và quyết tâm của chính quyền. Người dân sẵn sàng chia sẻ những bất tiện trong thi công, nhưng kỳ vọng kết quả cuối cùng phải rõ ràng: một Hà Nội an toàn hơn trước mưa bão, sông hồ sạch hơn và môi trường sống được cải thiện thực sự.