Hà Nội đang bước vào giai đoạn đầu tư hạ tầng giao thông quy mô lớn nhất từ trước tới nay, với hàng loạt dự án vành đai, đường sắt đô thị và các cây cầu lớn vượt sông Hồng. Không chỉ nhằm giải quyết bài toán ùn tắc trước mắt, các công trình này còn được kỳ vọng trở thành “cú hích” chiến lược để tái cấu trúc không gian đô thị, mở rộng dư địa phát triển và định hình diện mạo Thủ đô trong tầm nhìn 50 – 100 năm tới.

Theo Phó giám đốc Sở Xây dựng Hà Nội Đỗ Việt Hải, giai đoạn 2021 – 2026 có thể xem là cao điểm đầu tư hạ tầng giao thông của thành phố. Trọng tâm là các tuyến vành đai 1, 2,5, 4 cùng hệ thống cầu vượt sông Hồng. Những công trình này không chỉ đơn thuần là hạ tầng giao thông mà đóng vai trò “đòn bẩy” để mở ra không gian phát triển mới, nhất là ở phía Bắc và phía Đông thành phố. Các khu vực như Đông Anh, Mê Linh, Sóc Sơn được định hướng trở thành các cực tăng trưởng mới với các ngành công nghiệp công nghệ cao, công nghiệp hỗ trợ và logistics. Khi hạ tầng được kết nối đồng bộ, những khu vực này sẽ có điều kiện bứt phá mạnh mẽ hơn.

Trong nhiều năm, sông Hồng vừa là trục cảnh quan trung tâm, vừa là điểm nghẽn về kết nối. Khi các cây cầu mới được triển khai, rào cản này sẽ dần được tháo gỡ, giúp Hà Nội không còn bị bó hẹp trong không gian phát triển cũ. Việc mở rộng không gian đô thị cũng đồng nghĩa với giảm áp lực cho khu vực lõi như Hoàn Kiếm, Ba Đình, Đống Đa, Hai Bà Trưng, nơi đang phải chịu mật độ dân cư và phương tiện quá lớn. Đây được xem là bước đi cần thiết để Hà Nội phát triển cân bằng, hiện đại và bền vững hơn.

Thực tế, Hà Nội hiện chịu sức ép giao thông rất lớn với hơn 9,2 triệu phương tiện, gồm khoảng 1,1 triệu ô tô và gần 7 triệu xe máy, chưa kể lượng xe từ các tỉnh lân cận đổ về hằng ngày. Riêng năm 2025, thành phố có thêm hơn 88.000 ô tô đăng ký mới, trong khi quỹ đất giao thông chỉ đạt khoảng 12,13%, thấp hơn nhiều so với tiêu chuẩn của các đô thị hiện đại. Sự mất cân đối này khiến ùn tắc trở thành tình trạng thường xuyên trên nhiều trục hướng tâm và các tuyến vành đai hiện hữu. Vì vậy, các dự án giao thông lớn hiện nay không chỉ mang ý nghĩa đầu tư phát triển mà còn là giải pháp sống còn để Hà Nội giải tỏa áp lực hạ tầng.

Theo lãnh đạo Sở Xây dựng Hà Nội, một trong những điểm đáng chú ý của giai đoạn hiện nay là nhiều dự án từng chậm tiến độ trong nhiều năm đã được “hồi sinh”. Yếu tố quyết định nằm ở sự chỉ đạo quyết liệt của thành phố, cùng quan điểm “vướng ở đâu, gỡ ở đó; khó đến đâu, tháo đến cùng”. Nhiều cuộc họp được tổ chức ngay tại công trường thay vì chỉ xử lý trên giấy tờ, giúp nhận diện rõ các điểm nghẽn về giải phóng mặt bằng, cơ chế đầu tư hay thủ tục pháp lý để xử lý kịp thời. Chính cách làm sát thực tế này đã tạo ra chuyển biến rõ nét, giúp hàng loạt dự án tăng tốc.

Xa hơn, Hà Nội đang hướng tới một cấu trúc đô thị mở, đa cực, đa trung tâm. Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm xác định sông Hồng là trục cảnh quan sinh thái – văn hóa chủ đạo, đồng thời coi hệ thống đường sắt đô thị là trụ cột để giải quyết các điểm nghẽn của một đại đô thị. Thành phố định hướng phát triển theo mô hình TOD, lấy giao thông công cộng làm trung tâm, kết hợp với các cực tăng trưởng mới để giãn dân nội đô, phát triển đô thị thông minh, xanh và bền vững. Không gian đô thị cũng sẽ được tổ chức theo nhiều lớp, gồm không gian ngầm, không gian mặt đất và không gian trên cao, phù hợp với xu hướng của các đô thị hiện đại trên thế giới.

Trong trung và dài hạn, Hà Nội sẽ ưu tiên hoàn thiện các tuyến vành đai, đẩy nhanh các tuyến đường sắt đô thị như Nhổn – ga Hà Nội, Nam Thăng Long – Trần Hưng Đạo, tuyến số 5 và các tuyến tiếp theo, đồng thời xây dựng thêm nhiều cây cầu lớn như Tứ Liên, Trần Hưng Đạo, Ngọc Hồi, Mễ Sở. Cùng với đó là các khu đô thị hai bên sông Hồng, khu đô thị thông minh, trung tâm tài chính, thương mại quốc tế và các công trình hạ tầng xã hội quy mô lớn. Những dự án này không chỉ phục vụ nhu cầu hiện tại mà còn đặt nền móng để Hà Nội từng bước trở thành đô thị hiện đại, thông minh, xanh và có sức cạnh tranh toàn cầu.