Chiều 24/12, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã xem xét, thông qua Nghị quyết mới về phân loại đô thị, trong đó xác định Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh là 2 đô thị loại đặc biệt, đóng vai trò cực tăng trưởng quan trọng bậc nhất cả nước.

Trình bày tờ trình, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh cho biết nghị quyết nhằm phù hợp mô hình chính quyền đô thị 2 cấp, làm rõ vai trò – chức năng đô thị, đồng thời tạo cơ sở pháp lý cho phân cấp quản lý, quy hoạch và đầu tư hạ tầng hiệu quả, ổn định và bền vững hơn.

Điểm đổi mới quan trọng là phạm vi đánh giá, phân loại đô thị được xác định theo không gian phát triển, tính chất, chức năng, vai trò và vị trí trong hệ thống đô thị quốc gia, không còn bó hẹp trong địa giới hành chính. Cách tiếp cận này phản ánh thực tế đô thị hóa lan tỏa và phù hợp với quản trị lãnh thổ hiện đại, cho phép đánh giá gắn với liên kết vùng, hạ tầng và hoạt động kinh tế – xã hội thực tế.

Hệ thống phân loại đô thị cũng được rút gọn từ 6 xuống còn 4 loại: đặc biệt, loại I, loại II, loại III; bỏ nhóm “đô thị loại I thuộc tỉnh” để tránh chồng chéo, tiệm cận thông lệ quốc tế và phân biệt rõ vai trò vùng, vai trò quốc gia của các đô thị lớn. Việc tinh gọn này giúp tập trung nguồn lực hỗ trợ cho các đô thị loại II, III đang phát triển nhanh, giảm “cát cứ” chính sách giữa các địa phương.

Việc xác định Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh là đô thị loại đặc biệt xuất phát từ tính chất vượt trội so với hệ thống đô thị thông thường: đây là hai cực tăng trưởng trọng yếu, trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa, khoa học – công nghệ và hội nhập quốc tế, có sức lan tỏa toàn quốc. Trên cơ sở đó, các tiêu chuẩn, tiêu chí đặc thù sẽ được thiết kế phù hợp với vai trò, vị trí và điều kiện phát triển riêng của hai đô thị này.

Về tiêu chí phân loại, dự thảo nghị quyết rút gọn từ 5 còn 3 nhóm chính:

• Vai trò, vị trí và điều kiện phát triển kinh tế – xã hội
• Mức độ đô thị hóa
• Trình độ phát triển hạ tầng và tổ chức không gian

Tiêu chuẩn được phân định rõ ở cấp tỉnh (gắn với vai trò trong phạm vi tỉnh, vùng, quốc gia) và cấp cơ sở (gắn với phục vụ dân sinh, quản trị cơ sở). Nghị quyết chỉ quy định tiêu chuẩn cho đô thị loại I, II, III, không đặt khung cứng cho đô thị đặc biệt để có dư địa linh hoạt về cơ chế, chính sách.

Dự thảo cũng bổ sung quy định áp dụng linh hoạt theo vùng, cho phép giảm chuẩn về dân số, mật độ, tỷ lệ lao động phi nông nghiệp đối với miền núi, biên giới, hải đảo, Đồng bằng sông Cửu Long, cố đô, đô thị di sản UNESCO. Đồng thời, phân cấp mạnh thẩm quyền công nhận cho địa phương, khuyến khích chuyển đổi số trong công tác phân loại đô thị và có cơ chế chuyển tiếp với các đô thị đã được công nhận trước đây.