Hơn 3.000 km cao tốc đã đưa vào khai thác giúp rút ngắn thời gian di chuyển, mở không gian phát triển cho nhiều vùng kinh tế. Nhưng với tài xế đường dài, đặc biệt là lái xe tải và xe khách, hành trình trên cao tốc vẫn chưa trọn vẹn khi trạm dừng nghỉ – “điểm tựa” bắt buộc – còn thiếu và chất lượng chưa đồng đều.

Theo Cục Đường bộ Việt Nam, cao tốc Bắc – Nam phía Đông được quy hoạch 24 trạm dừng nghỉ, song đến nay mới chỉ 4 trạm hoàn thiện, hoạt động hiệu quả. Phần lớn các trạm còn lại đang triển khai dở dang, nhiều dự án chậm tiến độ do vướng giải phóng mặt bằng. “Đường đã mở nhưng dịch vụ chưa theo kịp” đang tạo áp lực lớn cho người tham gia giao thông.

Chia sẻ tại tọa đàm “Có cần quy chuẩn chất lượng dịch vụ trạm dừng nghỉ cao tốc?”, bà Phan Thị Thu Hiền – Phó Cục trưởng Cục ĐBVN – nhấn mạnh trạm dừng nghỉ là không gian duy nhất trên cao tốc được phép dừng xe, nên phải đáp ứng tối thiểu: khu vệ sinh đạt chuẩn, cây xăng, khu vực cứu hộ cứu nạn. Khung pháp lý và tiêu chuẩn đã có, vấn đề nằm ở khâu tổ chức thực hiện và khai thác.

Thực tế, có trạm vận hành tốt, sạch sẽ, không thu phí nhà vệ sinh, nhưng cũng có trạm nhếch nhác, dịch vụ kém, gây bức xúc. Khoảng trống về chất lượng này đặc biệt nguy hiểm trên tuyến có lưu lượng xe lớn, khi tài xế buộc phải chạy dài hàng trăm km trong tình trạng mệt mỏi.

Ông Đăng Văn Chung – Phó Chủ tịch Hiệp hội Vận tải ô tô Việt Nam – cho rằng khi cao tốc thông xe, trạm dừng nghỉ phải được vận hành đồng thời. Cao tốc giúp xe chạy nhanh hơn nhưng cũng đòi hỏi tài xế tập trung cao độ; nếu thiếu điểm dừng nghỉ, nguy cơ buồn ngủ, mất lái và tai nạn là rất lớn.

Ở nhiều nước, phát triển trạm dừng nghỉ không phó mặc hoàn toàn cho tư nhân. Chuyên gia giao thông Phan Lê Bình cho biết: tuyến đông xe có thể tự “nuôi” trạm, nhưng những đoạn vắng, nếu không có cơ chế hỗ trợ vận hành, rất khó giữ được chất lượng dịch vụ tối thiểu.

Theo ông Bình, Việt Nam cần tính đến mô hình hỗ trợ tài chính cho trạm ở khu vực khó khăn, đồng thời xây dựng hệ thống kiểm định chất lượng và chế tài rõ ràng. Người dân không thể “đánh cược” bằng cách chạy thêm vài chục km chỉ để mong gặp trạm tốt hơn. Trách nhiệm bảo đảm tối thiểu về vệ sinh, an toàn và dịch vụ thiết yếu thuộc về cơ quan quản lý.

Trong bối cảnh mạng lưới cao tốc tiếp tục mở rộng, các chuyên gia cho rằng mục tiêu trước mắt không phải là trạm thật hoành tráng, mà là đủ và chuẩn: nhà vệ sinh sạch, không thu phí; chỗ nghỉ ngơi an toàn, đủ ánh sáng; dịch vụ ăn uống, tiếp nhiên liệu cơ bản.

Chỉ khi trạm dừng nghỉ đáp ứng đúng vai trò “vùng đệm an toàn” cho lái xe, cao tốc mới phát huy trọn vẹn ý nghĩa là hạ tầng giao thông hiện đại, an toàn và nhân văn – thay vì chỉ là những dải đường dài miên man mà tài xế luôn thấp thỏm… “ngóng” chỗ dừng chân.