Luật Đầu tư 2025 vừa được Quốc hội thông qua được đánh giá là bước tiến quan trọng trong việc hoàn thiện khung pháp lý về đầu tư, với định hướng rõ ràng là giảm tiền kiểm, tăng hậu kiểm, đẩy mạnh phân cấp và tạo môi trường thông thoáng, minh bạch hơn cho nhà đầu tư.

Điểm mới đầu tiên là làm rõ phạm vi dự án phải chấp thuận chủ trương đầu tư. Điều 24 liệt kê cụ thể 20 loại dự án phải xin chấp thuận, tập trung vào các lĩnh vực nhạy cảm như cảng biển, sân bay, viễn thông, báo chí, xuất bản; dự án sử dụng đất, mặt nước, mặt biển; dự án có nguy cơ ảnh hưởng lớn tới môi trường, quốc phòng, an ninh… Đồng thời, một số loại hình như cụm công nghiệp, khai thác khoáng sản quy mô nhất định, dự án của cá nhân không phải xin chấp thuận, giúp thu hẹp diện phải “xin – cho”.

Về thẩm quyền, Điều 25 quy định Quốc hội chỉ chấp thuận các dự án cần cơ chế đặc biệt; Thủ tướng xem xét 8 nhóm dự án; còn 13 nhóm được phân cấp cho Chủ tịch UBND cấp tỉnh (thay vì UBND tỉnh như trước). Đây là bước phân quyền mạnh, rút ngắn quy trình và đẩy nhanh tiến độ phê duyệt.

Luật cũng thu hẹp các trường hợp phải điều chỉnh chủ trương đầu tư: bỏ quy định cứ tăng tổng vốn từ 20% trở lên hoặc thay đổi công nghệ là phải điều chỉnh. Doanh nghiệp chỉ phải điều chỉnh trong 5 trường hợp, tránh việc thay đổi nhỏ cũng phải “chạy” thủ tục.

Một điểm đột phá là mở rộng thủ tục đầu tư đặc biệt – “luồng xanh” – cho các dự án trong khu công nghiệp, khu chế xuất, khu công nghệ cao, khu công nghệ số, trung tâm tài chính, khu chức năng trong khu kinh tế. Nếu lựa chọn cơ chế này, nhà đầu tư không phải xin chấp thuận chủ trương đầu tư, không lập ĐTM, không xin giấy phép xây dựng, PCCC… mà tự cam kết tuân thủ tiêu chuẩn, cơ quan quản lý sẽ tăng cường hậu kiểm.

Với nhà đầu tư nước ngoài, Luật Đầu tư 2025 cho phép thành lập doanh nghiệp trước, không bắt buộc phải có sẵn dự án, miễn đáp ứng điều kiện tiếp cận thị trường. Đây là thay đổi lớn so với Luật 2020, giúp bình đẳng hơn giữa nhà đầu tư trong và ngoài nước, đồng thời thu hút FDI.

Về thời hạn dự án, luật giữ khung tối đa 50 năm ngoài khu kinh tế và 70 năm trong khu kinh tế, nhưng cho phép điều chỉnh tăng/giảm thời hạn trong quá trình thực hiện, nhất là khi có chuyển nhượng, để bảo đảm phương án tài chính khả thi – điểm đặc biệt có ý nghĩa với các dự án bất động sản, thương mại, du lịch.

Ngoài ra, luật bãi bỏ thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư ra nước ngoài, chỉ duy trì cơ chế cấp giấy chứng nhận đầu tư với dự án quy mô lớn hoặc thuộc ngành, nghề có điều kiện; đồng thời cắt giảm, thu hẹp một số ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện theo Phụ lục IV, phù hợp chương trình cải cách thủ tục hành chính.

Nhìn tổng thể, Luật Đầu tư 2025 không chỉ “siết” các dự án nhạy cảm mà còn mạnh tay gỡ trói thủ tục cho đa số nhà đầu tư, góp phần khơi thông nguồn lực và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước trong giai đoạn mới.