Chính phủ cho biết sẽ đơn giản hóa tối đa thủ tục cấp giấy phép xây dựng theo hướng thực hiện hoàn toàn trực tuyến, qua đó giúp giảm khoảng 30% thời gian và chi phí cho người dân, doanh nghiệp. Thông tin này được nêu trong báo cáo tiếp thu, giải trình và chỉnh lý dự thảo Luật Xây dựng (sửa đổi) gửi Ủy ban Thường vụ Quốc hội.

Theo Chính phủ, sau khi Luật Xây dựng (sửa đổi) được Quốc hội thông qua và có hiệu lực, quy trình cấp giấy phép xây dựng sẽ được quy định chi tiết tại nghị định hướng dẫn theo hướng tinh gọn tối đa. Toàn bộ thủ tục sẽ được xử lý online, hồ sơ đi kèm cũng được đơn giản hóa nhờ kết nối, khai thác dữ liệu từ các cơ sở dữ liệu quốc gia về xây dựng, đất đai và dân cư. Trách nhiệm của đơn vị tư vấn thiết kế được nâng cao, nhằm bảo đảm an toàn công trình dù giảm bớt các khâu thủ tục.

Chính phủ dự kiến thời gian giải quyết thủ tục cấp giấy phép xây dựng chỉ còn 7–10 ngày, thay vì 15 ngày đối với nhà ở riêng lẻ, 20 ngày với công trình thông thường và tối đa 30 ngày đối với công trình cấp I, II như hiện nay. Theo tính toán sơ bộ, việc cắt giảm thời gian, chuẩn hóa hồ sơ và chuyển sang dịch vụ công trực tuyến có thể giúp giảm khoảng 30% thời gian xử lý và chi phí xã hội liên quan.

Tại phiên họp sáng 24/11 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Bùi Xuân Dũng cho biết việc rút gọn hồ sơ không phải là “nới lỏng quản lý”, mà là tận dụng hệ thống dữ liệu số và chuyển đổi số trong quản lý nhà nước. Các nội dung thẩm định, cấp phép được thiết kế lại để vừa đơn giản, dễ thực hiện, vừa bảo đảm trách nhiệm và khả năng kiểm soát của cơ quan quản lý.

Trước đó, dự thảo Luật Xây dựng (sửa đổi) được Chính phủ trình theo hướng đơn giản thủ tục cấp phép và mở rộng diện công trình được miễn giấy phép xây dựng. Dự thảo mới chỉ đề xuất miễn giấy phép cho nhà ở tại nông thôn (nhà riêng lẻ, dưới 7 tầng), công trình sửa chữa cải tạo không ảnh hưởng kết cấu. Tuy nhiên, tại các phiên thảo luận, một số đại biểu đề nghị nghiên cứu mở rộng diện miễn giấy phép đối với nhà ở tại đô thị dưới 7 tầng, đồng thời giao Bộ Xây dựng ban hành quy chuẩn, tiêu chuẩn chi tiết. Thay vì cấp phép cho từng hộ, nhà nước có thể tăng cường cơ chế tư vấn, hậu kiểm để tiết kiệm thời gian và chi phí cho người dân.

Thời gian qua, không ít phản ánh cho thấy thủ tục xin giấy phép xây dựng vẫn còn kéo dài, tốn kém, dù nhiều nghị quyết, chỉ đạo đã nhấn mạnh yêu cầu cắt giảm thủ tục hành chính. Thủ tướng Phạm Minh Chính nhiều lần yêu cầu các bộ, ngành, địa phương đẩy nhanh cải cách, cắt giảm quy trình cấp phép, tăng cường hậu kiểm thay vì “tiền kiểm” rườm rà, chồng chéo.

Góp ý tại phiên họp, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho biết ông ủng hộ chủ trương cắt giảm thủ tục và rút ngắn thời gian cấp giấy phép xây dựng, song đề nghị Chính phủ bổ sung quy định về việc công khai thiết kế công trình trên hệ thống thông tin quốc gia để người dân có thể giám sát, phản biện. Với quy định miễn xin giấy phép cho nhà ở dưới 7 tầng tại nông thôn, Chủ tịch Quốc hội cũng đề nghị làm rõ tiêu chí về diện tích, ví dụ nhà dưới 500 m² hoặc không nằm trong hành lang giao thông, di sản… nhằm tránh bị lạm dụng.

Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải lưu ý Chính phủ cần làm rõ hơn phương thức hậu kiểm: kiểm tra theo xác suất, theo từng phần hay toàn bộ, đặc biệt đối với các trường hợp miễn giấy phép. Nếu chỉ kiểm tra sau khi công trình hoàn thành, việc xử lý sai phạm sẽ rất khó khăn, tốn kém. Ủy ban cũng lo ngại quy định bỏ thẩm định thiết kế, giao quyền tự thẩm định cho chủ đầu tư nếu không kèm theo cơ chế giám sát chặt chẽ có thể gia tăng rủi ro trong trường hợp chủ đầu tư yếu kém năng lực hoặc cố tình vi phạm.

Dự thảo Luật Xây dựng (sửa đổi) dự kiến được Quốc hội biểu quyết thông qua vào ngày 11/12. Nếu được thông qua với các nội dung cải cách mạnh mẽ như trên, việc cấp giấy phép xây dựng online, thủ tục tinh gọn hơn nhưng vẫn bảo đảm an toàn công trình được kỳ vọng sẽ giảm đáng kể gánh nặng thời gian và chi phí cho người dân, doanh nghiệp, đồng thời góp phần cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh.